Brüt kâr, satışlarınızdan yalnızca o satışı yapmak için harcadığınız doğrudan maliyeti, yani satılan malın ya da hizmetin maliyetini düştüğünüzde kalan tutardır ve ürününüzün ne kadar başarılı olduğunu gösterir. Net kâr ise brüt kârdan kira, maaş, elektrik, komisyon, faiz ve vergi gibi işletmeyi ayakta tutan bütün giderler de düşüldükten sonra cebinizde kalan paradır ve işletmenizin ne kadar başarılı olduğunu gösterir.
Kısacası brüt kâr "sattığım şey kazandırıyor mu?" sorusuna, net kâr "dükkân kazandırıyor mu?" sorusuna cevap verir. İkisi aynı ay içinde birbirinden çok farklı hikâyeler anlatabilir. Ürünleriniz iyi kâr bırakırken dükkân zarar edebilir ya da tam tersi, dükkân kârda görünürken bazı ürünler sessizce para kaybettirebilir.
Brüt kâr nedir, nasıl hesaplanır?
Brüt kâr, satış ile o satışın doğrudan maliyeti arasındaki farktır.
Brüt kâr = Net satışlar - Satılan malın maliyeti (SMM)
Brüt kâr marjı (%) = Brüt kâr ÷ Net satışlar × 100
Burada iki kavrama dikkat etmek gerekir.
- Net satışlar, KDV hariç satış tutarından iadeler ve indirimler düşüldükten sonra kalan tutardır. Kasadan geçen KDV dahil rakam sizin değil, devletin payını da içerir. Kâr hesabını her zaman KDV hariç rakamla yapın.
- Satılan malın maliyeti, yalnızca satılan ürünün doğrudan maliyetidir. Markette rafa koyduğunuz ürünün alış fiyatı, kafede bir fincan kahvenin çekirdeği, sütü, bardağı ve kapağı, kasapta etin karkas maliyeti bu kalemdir. Hizmet işletmesinde ise hizmet başına kullanılan malzeme ve hizmet başına ödenen prim buraya girer. Berberde bir saç boyamanın boyası ve ustanın o işten aldığı prim, hizmetin doğrudan maliyetidir.
Kira, elektrik, sabit maaşlar ve muhasebeci ücreti brüt kâra girmez. Bu giderler satış olsa da olmasa da ödenir, bu yüzden net kâr hesabında yer alır.
Brüt kâr neden ürünün başarısını gösterir?
Brüt kâr marjı, sattığınız her bir ürünün ya da hizmetin size ne bıraktığını gösterir. Tek bir ürün için bile hesaplanabilir. Bu yüzden menünüzdeki, rafınızdaki ya da hizmet listenizdeki her kalemin "yerini hak edip etmediğini" anlamanın en hızlı yoludur.
Aşağıda bir kafenin üç ürünü yer alıyor. Fiyatlar KDV hariçtir.
| Ürün | Satış fiyatı | Doğrudan maliyet | Brüt kâr | Brüt kâr marjı | Aylık adet | Aylık brüt kâr |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Filtre kahve | 110 TL | 22 TL | 88 TL | %80 | 900 | 79.200 TL |
| Cheesecake | 165 TL | 74 TL | 91 TL | %55 | 300 | 27.300 TL |
| Kaşarlı tost | 130 TL | 68 TL | 62 TL | %48 | 450 | 27.900 TL |
Tabloda iki ders var. Birincisi, tost cirosu cheesecake cirosundan yüksektir (58.500 TL'ye karşı 49.500 TL) ama her satışta daha az bırakır. Ciroya bakan esnaf tostu "en iyi ürünüm" sanabilir. İkincisi, filtre kahve hem yüksek marjlı hem çok satan bir üründür. Fiyat artışı ya da kampanya yapılacaksa önce bu tür ürünlerin korunması gerekir.
Brüt kâr marjı düşen bir ürün çoğu zaman şu üç şeyden birini işaret eder. Alış fiyatı arttı ama satış fiyatı güncellenmedi, porsiyon ya da gramaj kontrolsüz büyüdü veya fire (bozulan, dökülen, iade edilen ürün) maliyete sessizce eklendi.
Net kâr nedir, nasıl hesaplanır?
Net kâr, işletmenin bütün giderleri ödendikten sonra kalan gerçek kazancıdır.
Faaliyet kârı = Brüt kâr - Faaliyet giderleri
Vergi öncesi kâr = Faaliyet kârı - Finansman giderleri (kredi faizi gibi)
Net kâr = Vergi öncesi kâr - Vergi
Net kâr marjı (%) = Net kâr ÷ Net satışlar × 100
Faaliyet giderleri, ürün satılmasa da ödenen giderlerdir. Esnaf için en yaygın kalemler kira, sabit maaşlar ve SGK primleri, elektrik, su, doğalgaz ve internet, POS ve yemek kartı komisyonları, muhasebeci ücreti, paket servis platformu komisyonu, reklam ve bakım onarım giderleridir.
Net kâr neden işletmenin başarısını gösterir?
Çünkü net kâr, ürünlerin bıraktığı brüt kârın dükkânın toplam yükünü taşıyıp taşımadığını söyler. Çok iyi marjlı ürünler satan bir işletme, kirası ya da personel yapısı satış hacmine göre ağırsa zarar edebilir. Bu durumda sorun ürünlerde değil, işletmenin yapısındadır ve çözüm de fiyatta değil, giderlerde ya da satış hacmindedir.
Adım adım örnek: Bir kafenin aylık kâr tablosu
Aşağıdaki rakamlar bir mahalle kafesi için örnek olarak hazırlanmıştır. Kendi işletmenizin rakamları farklı olacaktır, ama hesaplama sırası aynıdır.
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Net satışlar (KDV hariç, iadeler düşülmüş) | 250.000 TL |
| Satılan malın maliyeti (kahve, süt, gıda, ambalaj) | 87.500 TL |
| Brüt kâr | 162.500 TL |
| Brüt kâr marjı | %65 |
| Kira | 45.000 TL |
| Personel (maaş ve SGK) | 62.000 TL |
| Elektrik, su, doğalgaz, internet | 12.000 TL |
| POS ve yemek kartı komisyonları | 5.000 TL |
| Muhasebeci | 4.500 TL |
| Diğer giderler (bakım, temizlik, reklam) | 7.000 TL |
| Faaliyet kârı | 27.000 TL |
| Kredi faizi | 3.000 TL |
| Vergi öncesi kâr | 24.000 TL |
Bu kafenin brüt kâr marjı %65 ile oldukça sağlıklıdır. Ürünler iyi kâr bırakıyor. Ama 250.000 TL'lik satıştan vergi öncesi yalnızca 24.000 TL kalıyor, yani vergi öncesi kâr marjı %9,6'dır. Vergiden sonra kalan tutar, işletmenin şahıs işletmesi ya da şirket olmasına ve yıllık toplam kazancına göre değişir. Bu yüzden vergi tutarını muhasebecinizle birlikte netleştirmeniz gerekir.
Bu tablo kafe sahibine iki farklı karar alanı gösterir.
- Brüt kâr tarafında yapılacaklar, ürün bazında marjı izlemek, düşük marjlı ürünlerin fiyatını ya da reçetesini gözden geçirmek ve fireyi azaltmaktır.
- Net kâr tarafında yapılacaklar, kiranın satışa oranını izlemek, personel vardiyalarını yoğun saatlere göre planlamak ve komisyon yükü yüksek ödeme kanallarını gözden geçirmektir.
Brüt kâr marjını beş puan artırmak (%65'ten %70'e) bu kafeye ayda 12.500 TL ek kâr getirir. Bu, vergi öncesi kârın yarısından fazlasıdır. Küçük işletmede marj iyileştirmesinin net kâra etkisi bu yüzden çok büyüktür.
Brüt kâr ile net kâr arasındaki farklar
| Brüt kâr | Net kâr | |
|---|---|---|
| Neyi gösterir? | Ürünün ya da hizmetin başarısını | İşletmenin başarısını |
| Hangi giderler düşülür? | Yalnızca satılan malın ya da hizmetin doğrudan maliyeti | Bütün giderler (kira, maaş, enerji, komisyon, faiz, vergi) |
| Hangi düzeyde hesaplanır? | Ürün, kategori ya da işletme düzeyinde | Yalnızca işletme düzeyinde |
| Hangi kararlara yön verir? | Fiyatlama, reçete, tedarikçi seçimi, menü ve raf düzeni | Kira, personel planı, yatırım, borçlanma |
| Ne zaman bakılmalı? | Her gün ya da her hafta | Her ay ve yıl sonunda |
Esnafın en sık yaptığı beş hata
- KDV dahil rakamla kâr hesaplamak. Kasadaki KDV dahil tutar kârı olduğundan yüksek gösterir. Satışı da maliyeti de KDV hariç alın.
- Kendi emeğini gider saymamak. İşletme sahibi dükkânda tam gün çalışıyor ama kendine maaş yazmıyorsa, kâr olarak görünen paranın bir kısmı aslında emeğinin karşılığıdır. Gerçek tabloyu görmek için kendinize piyasa koşullarında bir maaş yazın.
- Fireyi kayda almamak. Bozulan süt, tarihi geçen yoğurt, kırılan bardak maliyettir. Kaydedilmeyen fire brüt kârı olduğundan yüksek gösterir ve sorunun kaynağı ay sonunda bulunamaz.
- Veresiyeyi kazanç sanmak. Veresiye satış kâr tablosunda satış olarak görünür ama para kasaya girmemiştir. Kârlı görünüp nakit sıkıntısı çeken işletmelerin en yaygın sebebi tahsil edilmeyen alacaklardır.
- Yıllık giderleri unutmak. Yıllık ödenen sigorta, ruhsat, demirbaş yenileme ve bakım giderleri aylık tabloya dağıtılmazsa bazı aylar olduğundan kârlı görünür.
ActLedger Esnaf brüt ve net kârı nasıl gösterir?
ActLedger Esnaf bu hesapları sizin yerinize her gün yapar.
- Ürün ve menü kârlılığı. Her satış stoktan düşerken ürünün maliyeti de kayda geçer. Hangi ürünün yüksek ciro ama düşük marj getirdiğini, hangi ürünün fiyatının güncellenmesi gerektiğini ürün bazında görürsünüz. Kafe ve restoranlar için reçete maliyeti ve fiyat önerisi de hazırdır.
- Fire ve İsraf Radarı. Fire nedeniyle kaydedilir, brüt kârı ne kadar erittiği görünür. Son kullanma tarihi yaklaşan ürünler önceden uyarılır.
- Sabit giderler ve ön muhasebe. Kira, elektrik, su, doğalgaz ve internet gibi giderler bir kez tanımlanır ve her ay otomatik olarak hesaba katılır. Gelir, gider ve KDV özeti muhasebecinizle paylaşılabilir.
- Kâr kaçakları paneli. OperIQ her sabah dünkü satışları, tahmini kârı ve gözden kaçanları önünüze koyar. Marjı düşen ürün, artan fire ya da tahsil edilmeyen veresiye ay sonunu beklemeden görünür.
Brüt kâr ürününüzü, net kâr dükkânınızı anlatır. İkisini birlikte ve düzenli izleyen esnaf, sorunu ay sonunda değil, oluştuğu hafta görür.
Sıkça Sorulan Sorular
Brüt kâr ile net kâr arasındaki fark nedir?
Brüt kâr, satışlardan yalnızca satılan malın ya da hizmetin doğrudan maliyeti düşülerek bulunur ve ürünün başarısını gösterir. Net kâr ise brüt kârdan kira, maaş, enerji, komisyon, faiz ve vergi gibi bütün giderler düşüldükten sonra kalan tutardır ve işletmenin başarısını gösterir.
Brüt kâr marjı nasıl hesaplanır?
Brüt kârı KDV hariç net satışlara bölüp 100 ile çarparsınız. Örneğin 250.000 TL net satış ve 87.500 TL satılan malın maliyeti olan bir işletmede brüt kâr 162.500 TL, brüt kâr marjı ise %65'tir.
İyi bir brüt kâr marjı kaç olmalıdır?
Tek bir doğru oran yoktur, sektöre göre büyük farklar vardır. Kahve ve içecek gibi hazırlanan ürünlerde marj yüksek, hazır alınıp satılan market ürünlerinde düşüktür. En doğru karşılaştırma, kendi işletmenizin geçen ayki ve geçen yılki marjıyla yapılan karşılaştırmadır. Marjınız düşüyorsa sebebi alış fiyatında, porsiyonda ya da firede arayın.
Brüt kâr yüksek ama net kâr düşükse ne yapmalıyım?
Bu durumda ürünleriniz kâr bırakıyor ama işletmenin sabit yükü ağır demektir. Kiranın, personel giderinin ve komisyonların satışa oranını inceleyin. Personel vardiyalarını yoğun saatlere göre düzenlemek, komisyonu yüksek ödeme kanallarını azaltmak ve satış hacmini artırmak genellikle fiyat artışından daha etkili sonuç verir.
Net kâr negatifse işletme zarar mı ediyor?
Evet. Net kârın negatif olması, o dönemde giderlerin brüt kârdan fazla olduğu ve işletmenin zarar ettiği anlamına gelir. Tek bir ayın zararı mevsimsel olabilir, ama art arda gelen zararlar fiyat, maliyet ya da gider yapısında bir sorun olduğunu gösterir.
Esnaf kâr hesabını hangi sıklıkla yapmalıdır?
Brüt kâr ve ürün marjları her gün ya da en azından her hafta izlenmelidir, çünkü fiyat ve maliyet değişiklikleri hızlıdır. Net kâr ise aylık olarak hesaplanmalı ve yıl sonunda muhasebecinizle birlikte kesinleştirilmelidir. ActLedger Esnaf bu takibi satış ve gider kayıtlarınızdan otomatik olarak yapar.